ગેહ: સુસંગતતા અને ધાર્મિક વિધિઓ

જરથોસ્તી કેલેન્ડરના દરેક દિવસને પાંચ ટાઇમ ઝોનમાં વહેંચવામાં આવે છે, જેને ગેહ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ગેહ શબ્દ પહલવી ભાષામાંથી આવ્યો છે, જેનો અર્થ સમયગાળો થાય છે. આપણા ધર્મમાં પાંચ ગેહ 24 કલાકના દિવસોમાં અમુક નિશ્ચિત મુદ્દાઓને ધ્યાનમાં રાખીને સેટ કરવામાં આવ્યા હતા-એટલે કે સૂર્યોદય, મધ્ય-દિવસ, સૂર્યાસ્ત અને મધ્યરાત્રિ.
ગેહનો અર્થ અને ક્રમ – હવન, રાપીથવાન, ઉઝેરિન, એવિસ્રુથ્રેમ અને ઉષાહીન: પાંચ ગેહના નામ મૂળ અવેસ્તા ભાષામાંથી છે. હાવનનો અર્થ છે હાઓમાન ધક્કો મારવાનો સમય, રપીથવન એટલે દિવસનો અડધો ભાગ, ઉઝિરનનો અર્થ છે દિવસનો ઉંચો ભાગ, અવીથ્રુમનો અર્થ છે ગાયન પ્રાર્થના, અને ઉષાહીનનો અર્થ છે સભાનતા વધારવી. ગેહનું નામ માત્ર દિવસના તે ભાગનું નામ જ નથી, પણ તે સમયગાળાની અધ્યક્ષતા કરનાર યઝદનું નામ છે – દાખલા તરીકે, હવાની યઝદ હાવનની અધ્યક્ષતા કરે છે.
દરેક ગેહ તેમની સાથે સંકળાયેલા અન્ય ત્રણ ખાસ યઝદ ધરાવે છે. દરેક ગેહનું લખાણ ગેહ સાથે સંકળાયેલા ચાર ખાસ યઝદ તેમજ અન્ય કેટલાક યઝદોને આમંત્રણ આપે છે.
નીચે પ્રમાણે: 1. દુ:ખ અને લાલચનો તબક્કો; 2. સમતુલાનો તબક્કો; 3. નકારાત્મક ઉપર વિજયનો તબક્કો; 4. પરમાત્મા સાથે સંપૂર્ણ સુમેળમાં કામ કરવાનો તબક્કો અને 5. દૈવી બનવાનો તબક્કો.
નિયમિતપણે આપણી આધ્યાત્મિક શક્તિઓને રિચાર્જ કરવા માટે, નિયમિતપણે અદ્રશ્ય નકારાત્મકતાઓથી શુદ્ધ કરવા અને દૈવી વિશ્વ સાથે નિયમિતપણે સંપર્કમાં રહેવું. તે નોંધવું યોગ્ય છે કે દરેક ગેહનો સરેરાશ સમય 4 થી 5 કલાકનો હોય છે.
ગેહના આધારે, નવજોત, જશન, લગ્ન અને અંતિમ સંસ્કાર જેવા વિવિધ વિધિઓ જુદા જુદા સમયે કરવામાં આવે છે. હાવન ગેહ સૌથી વધુ ધાર્મિક વિધિઓ કરવા માટે શ્રેષ્ઠ સમય છે. યાસ્ના (ઇજસ્ની) એકમાત્ર ધાર્મિક વિધિ છે જે ફક્ત હાવન ગેહમાં જ કરી શકાય છે, સિવાય કે ફરવરદીન માહના અરદીબહેસ્ત રોજ પર રપીથવાન ઝદ (ગુજ. લગ્નની વિધિઓ (લગ ના આશીર્વાદ) જાદવ રાણાને આપેલા વચનના કારણે અવીસ્થ્રુમ ગેહ દરમિયાન કરવામાં આવે છે કે જરથોસ્તી તેમના લગ્ન સૂર્યાસ્ત પછી કરશે.
અંતિમ સંસ્કાર (ગેહ-સારણું અને પેદાસ્ટ) ત્રણ દિવસના સમયના કોઈપણ ગેહ-હવન, રપીથવન અથવા ઉઝિરાનમાં કરી શકાય છે-કારણ કે ધાર્મિક જરૂરિયાત છે કે મૃતદેહને સૂર્યની હાજરીમાં દોખ્મામાં મૂકવો પડે છે અને સૂર્યપ્રકાશ સરોશખનું પાત્રુમાત્ર સરોશ યઝદને બોલાવવા માટે અવીસ્થ્રુમ ગેહ દરમિયાન કરવામાં આવે છે.
વન્દીદાદ ફક્ત ઉષાહીન ગેહમાં જ કરવામાં આવે છે, જ્યારે નકારાત્મક અને દુષ્ટ શક્તિઓ તેમના શિખર પર હોય છે.
પ્રભાતનો સમય (બામદાદ/ હોશબામ) પ્રાર્થના માટે શ્રેષ્ઠ સમય છે તે સમય જ્યારે પ્રકૃતિની પરોપકારી, સકારાત્મક શક્તિઓ સૌથી મજબૂત હોય છે. બહુ ઓછી બાહ્ય ખલેલ છે અને આધ્યાત્મિક પ્રવાહનો પ્રવાહ અવિરત છે. આથી દિવસના આ સમયે કરવામાં આવેલી પ્રાર્થના શ્રેષ્ઠ પરિણામ આપે છે.