મૃત્યુ – પછી અને હવે

‘મુ’ અને ‘એટલાન્ટિસ’ની પ્રાચીન સંસ્કૃતિમાં, શ્ર્વાસ નિયંત્રણ, મન-નિયંત્રણ અને અંતિમ વિચારને માર્ગદર્શન આપવાની વિગતો સાથે મૃત્યુ પર કેટલાક નિયમો અને પ્રથાઓ હતી. પ્રાચીન ઇજિપ્તમાં, ગુપ્તચર લોકો આગાહી કરતા કે શું જીવન માટે લડવાનો સમય હતો અથવા તેમના રાજાઓ માટે જાઓ અને મરી જાઓ. તિબેટીયન લામાસ અને આપણા ભારતીય ઋષિ -મુનિઓ સભાન-મરવાની કળા જાણતા હતા. ઋષિ-મુનિઆ જલ-સમાધિ લેતા, એટલે કે જ્યારે તેઓનો સમય આવે ત્યારે ભગવાનના નામનો જાપ કરતા અને પાણીમાં ડૂબી જતા, સમાધિ લેતા. લામાસ અંતિમ સમયે યોગના કમળ-પોઝમાં બેસીને તિબેટીયન મહા-મંત્ર – ‘ઓમ મા-ની-પદમે હમ’નો જાપ કરતા. એવું કહેવામાં આવે છે કે ઝોરાસ્ટર, આપણા પ્રબોધક, સભાન જન્મ લીધો હતો – તે જન્મ સમયે સ્મિત કરતા હતા, કદાચ કે તે જીવન કહેવાતું આ નાટક સમજતા હતા!
સભાન મૃત્યુ માટે સમય, ધૈર્ય, સમર્પણ અને હિંમતની જરૂર છે. કેટલીકવાર, પણ લલચાવી દેવામાં આવે છે, તે કિસ્સામાં, છેલ્લા ઘણા બધા જન્મ દરમિયાન પ્રાપ્ત કરાયેલ તમામ ઉચ્ચ
લામાઇક ઉપદેશો અને વિવિધ રહસ્યવાદી અને ગુપ્ત ઉપદેશોનો વ્યય કરવામાં
આવે છે.
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં, મૃત્યુ વિશેના ઘણા પુસ્તકો છે. એવું લાગે છે કે જાણે છેલ્લા કેટલાક દિવસોમાં મૃત્યુ માર્ગદર્શિકા પ્રાચીન યાદો ફરી એક વાર જીવનને હલાવી રહી છે.
સંભવ છે કે આધુનિક લેખકો, જેમણે મૃત્યુ પર લખ્યું છે, તે એક સમયે ઇજિપ્તની સાયકોપોમ્પોઇ મિસ્ટ્રી ગ્રુપના ભાગ હતા, અને તેઓએ આ જ્ઞાન ફરી એકવાર ફેલાવવા પૃથ્વી પર પુનર્જન્મ મેળવ્યો. હું આ કહું છું કારણ કે જ્યારે હું પુનર્જન્મના સિદ્ધાંતનો અભ્યાસ કરી રહી હતી ત્યારે મનમાં આવ્યું કે પ્રકૃતિમાં ક્લસ્ટર-ઘટના અથવા જૂથ-કર્મ છે, જે સમજૂતીને અવગણે છે. ઇતિહાસમાં વારંવારના સમયગાળા પર, એક સાથે અનેક જીનિયસ દેખાય છે (અવતાર), સામાન્ય રીતે એકબીજાને જાણતા હોય છે. તેમની ખ્યાતિ સદીઓથી ચાલે છે. પછી એક કે બે સદી પછી, પ્રતિભાશાળી પુરુષોનું એક બીજું જૂથ પ્રભુત્વ ધરાવે છે, અને ધૂમકેતુઓની જેમ અદૃશ્ય થઈ જાય છે, જેમ કે તેઓ સેંકડો વર્ષો સુધી ક્ષિતિજ પર ઝગમગતા નહોતા.
શેક્સપીયર અને બેકોન એક ન ભુલાય તેવા ઉદાહરણ હતા. લિયોનાર્ડો દા વિન્સી અને વેરોસિઓેએ સાથે કામ કર્યું. તેમના જીવનકાળ દરમિયાન, માઇકએંજેલો અને રાફેલ એક બીજા સાથે પ્રદર્શનોમાં જોડાયા હતા. દા વિન્સી અને માઇકેલેંજેલોએ 1504માં ફ્લોરેન્સમાં તેમના કાર્યની તુલના કરી. બે સદીઓ પછી, તે મોઝાર્ટ, હેડેન, બીથોવન અને શુબર્ટ હતા. એક સદી પછી, અમારી પાસે લિઝ્ટ, બ્રહ્મસ અને સ્કુમન છે. જ્યારે સાહિત્યનું ક્ષેત્ર કલા અને સંગીત દ્વારા અનુસરવામાં આવ્યું હતું, ત્યારે દાર્શનિક ક્ષેત્ર વોલ્ટેર, રૂસો અને ડિડોરોટ દ્વારા લેવામાં આવ્યું.
થોમસ જેફરસન, જ્યોર્જ વોશિંગ્ટન, જોન આદમસ, એલેકઝેન્ડર હેમીલટન, અને બેન્જામીન ફ્રેન્કલીન, તેમના પ્રજાસત્તાકના જન્મ સમયે એક સાથે ઉપલબ્ધ હોવાના જેવા અસાધારણ સંયોગો વિશે મેં હંમેશાં વિચાર્યું છે. તે સંયોગ હતો કે પછી તેઓએ એક મુક્ત રાષ્ટ્ર સ્થાપિત કરવા જૂથ તરીકે પુનર્જન્મ લેવાનું નક્કી કર્યું હતું?
પછી ફરીથી, 19 મી સદીની શરૂઆતમાં, જેણે રાલ્ફ ડબલ્યુ. ઇમરસન, બ્રાયન્ટ, હેનરી થોરો, લોંગફેલો અને વોલ્ટ વાઈટમેન જેવા કવિઓ અને ફિલસૂફોની આવી ચમકતી ઉત્પત્તિ? અકસ્માત? નહીં. પ્રકૃતિમાં, ત્યાં ન તો અકસ્માત થાય છે ન સહ-બનાવો. તેના બદલે, આત્માઓના જૂથો તેમની પ્રતિભાને ઉચ્ચતમ શિખર સુધી વિકસાવવા માટે પુનર્જન્મ મેળવે છે, પછી ભલે તે પ્રતિભા લેખન, ચિત્રકામ, સંગીત, ગણિત, રાજકારણ, મૃત્યુ પામેલા માર્ગદર્શન માટે હોય અથવા જે કાંઈ પણ હોય. દુર્ભાગ્યે, કહેવાતી પ્રગતિ, સ્વાદ, માલની લાલચુ પ્રાપ્તિ, દરેક કિંમતે આનંદ અને ટોચ પર પહોંચવા અને સંપૂર્ણ ખોટા મૂલ્યો પર ભાર મૂકવા સાથે, આપણું આધુનિક વિશ્ર્વ, લોકો માટે મૃત્યુ વિશે વિચારવાનો સમય લેતો નથી.
જૂના દિવસોમાં મૃત્યુ માટે ખૂબ માન-પ્રતિષ્ઠા રખાતી હતી કારણ કે તે જીવનનો ભાગ હોવા તરીકે સ્વીકારવામાં આવ્યો હતો. આજે, તબીબી વ્યવસાયે મૃત્યુની સીમાઓને પાછળ ધકેલી દીધી છે અને જીવનના વર્ષો આપણી અપેક્ષામાં ઉમેર્યા છે, પરંતુ આ વલણ ખૂબ જ અલગ અને ખૂબ જ ખોટું છે. પહેલાના દિવસોમાં, ખૂબ જ વૃદ્ધ અને ખૂબ માંદા લોકો તેમના પોતાના ઘરોમાં, આરામથી અને ખૂબ જ શાંતિપૂર્ણ રીતે મૃત્યુની તરફ જતા હતા. આસપાસના તેમના પ્રિયજનો સાથે, ક્યારેક પથારીમાં પડેલી વ્યક્તિને દિલાસો આપતા શબ્દને સંબોધન કરતા. સુનાવણીની ભાવના, હંમેશાં નિસ્તેજ થવાની છેલ્લા વખતને, જીવંત રાખવામાં આવતું હતું, અને વૃદ્ધ વ્યક્તિને અંતિમ ક્ષણ સુધી પ્રેમ અને પ્રિય હોવાનો અહેસાસ અપાવવામાં આવતો હતો. આજે તે કેટલું અલગ અને ક્રૂર છે. હોસ્પિટલમાં મૂકવા માટે વૃદ્ધ વ્યક્તિઓ, ઘણા કિસ્સાઓમાં, તેમના ખૂબ જ પ્રિય ઘરોથી બળજબરીથી દૂર લઈ જવામાં આવે છે જ્યાં તેઓ તેમના બધા પુખ્ત જીવન જીવે છે (અને જ્યાં તેઓ સલામત લાગે છે) એકવાર ત્યાં પહોંચ્યા પછી, તેઓની તબિયત ઝડપથી બગડે છે કારણ કે ત્યાં કોઈ પ્રેમ આપનાર નથી અને માનસિક કે ભાવનાત્મક આશ્ર્વાસન આપનાર નથી. ત્યાં કોઈ કુટુંબ, મિત્રો અથવા પડોશીઓ નથી – ફક્ત અજાણ્યાઓ (જોકે તેઓ માયાળુ છે) ડોકટરો અને નર્સોના કપડામાં. આમ, વૃદ્ધ વ્યક્તિ કે જે ઘરે શાંતિથી મૃત્યુ પામવા માંગે છે તેના છેલ્લા કેટલાક દિવસો અજ્ઞાન હોસ્પિટલના પલંગમાં ઓવર વર્ક ડોકટરો અને વ્યસ્ત નર્સો સાથે વિતાવે છે જેઓ પોતાનું શ્રેષ્ઠ કાર્ય કરે છે. પરંતુ મૃત્યુ ઘણીવાર એકલતામાં આવે છે. મૃત્યુ જે મિત્ર તરીકે આવવો જોઈએ, તેના બદલે ટ્યુબ, સિરીંજ, કઠોર લાઇટ્સ, કેથેટર્સના રૂપમાં આવે છે. જ્યારે એક જનમ સમાપ્ત થાય છે ત્યારે બહાર નીકળવાનો રસ્તો ખુબ દુ:ખદ હોય છે, કારણ કે આજે મોતને પાછળની તરફ ખેંચવાની કોશિશ કરવામાં આવે છે. આપણું આધુનિક વિજ્ઞાન જેનો ઇલાજ કરી શકતું નથી, તે લંબાવે છે.