દિવાળીની ઉજવણી એટલે પ્રકાશનો તહેવાર

દિવાળી અથવા રોશનીનો તહેવાર ભગવાન રામના જીવન સાથે સંકળાયેલો છે – હકીકતમાં, રામનું અયોધ્યા પરત ફરવું. આ દૈવી રાજા અને તેમના પત્ની સીતાના 14 વર્ષના વનવાસ (જંગલમાં વનવાસ) પછી આખું અયોધ્યા દીવાઓ અને મશાલોથી ઝગમગી ઉઠ્યું હતું. તે નવા વર્ષની શરૂઆત પણ કરે છે અને નવું ઘર ખરીદવા અથવા નવો વ્યવસાય શરૂ કરવા માટેનો શુભ સમય માનવામાં આવે છે. દિવાળી પાંચ દિવસ સુધી ઉજવવામાં આવે છે. કારતકના 13મા દિવસે, જે પ્રથમ ઉજવણી છે, 15મા દિવસની અપેક્ષાએ તમામ ઘરોને સાફ, સફાઈ કરી પેઇન્ટ કરવામાં આવે છે. બીજો દિવસ ભગવાન દ્વારા રાક્ષસ નરકાસુરના સંહારને દર્શાવે છે. ઉત્તર ભારતમાં આ (બીજો) દિવસ રૂપ ચતુર્દશી તરીકે ઓળખાય છે.
ત્રીજો દિવસ ધનની દેવી લક્ષ્મીનું સ્વાગત કરે છે. પૂજા ઘરો અને કામના સ્થળોએ ચોપડા-પૂજન કરી હિસાબના જૂના ચોપડા બંધ કરવા અને નવા નાણાંકીય વર્ષ માટે નવા હિસાબની શરૂઆત કરવા માટે પુસ્તકનું પ્રથમ પૃષ્ઠને ઓમ, શ્રી અથવા સ્વસ્તિકના પ્રતીકો સાથે લાલ કંકુ (સિંદૂર) સાથે લખવામાં આવે છે. ફ્લોરને રંગબેરંગી રંગોળીઓથી શણગારવામાં આવે છે અને ફૂલોની માળાઓથી (તોરણ) દરવાજાને શણગારે છે કારણ કે દેવી લક્ષ્મી આ દિવસે (ધન-તેરસ) પૃથ્વી પર ભ્રમણ કરે છે અને આર્થિક અને ભૌતિક સમૃદ્ધિ સુનિશ્ચિત કરવા માટે તેમનું સ્વાગત કરવામાં આવે છે.
ચોથો દિવસ ટેકરા બાંધવા માટે સમર્પિત છે – તે અનાજના મણ, મીઠાઈ અથવા સાદી ખાંડ પણ હોઈ શકે છે. આ ટેકરાઓ મથુરાના બ્રજ જિલ્લામાં આવેલા ગોવર્ધન પર્વતનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જેને ભગવાન કૃષ્ણ દ્વારા ગુસ્સે ભરાયેલા ભગવાન ઇન્દ્ર દ્વારા મોકલવામાં આવેલા મહાન પ્રલય દરમિયાન ગોવાળો અને તેમના પશુઓ માટે સુરક્ષિત આશ્રય બનાવવા માટે પ્રકાશિત કરવામાં આવ્યો હતો. આપણા પોતાના રાજ્ય મહારાષ્ટ્રમાં, આ દિવસ રાજા મહાબલિની પૃથ્વી પરની મુલાકાતનો સંકેત આપે છે. મહાબલી એક શક્તિશાળી રાજા હતો જેણે બીજા બધાને આતંકિત કર્યા હતા, જેમણે ભગવાન વિષ્ણુને તેમને પાઠ શીખવવા વિનંતી કરી હતી. ભગવાન વિષ્ણુ તેમના વામન સ્વરૂપ (વામન-અવતાર) માં પ્રગટ થયા, મહાબલી પાસે માત્ર બે ડગલાં જમીનની ભીખ માંગી. જ્યારે મહાબલિએ સ્વીકાર કર્યો, ત્યારે વિષ્ણુએ તેનું વિશાળ સ્વરૂપ પ્રગટ કર્યું, સમગ્ર પૃથ્વીને બે પગલાથી આવરી લીધી. તેણે મહાબલિને ભૂગર્ભ (પાતાલ)ને પૃથ્વીના કેન્દ્રમાં કાઢી મૂક્યો જ્યાંથી મહાબલિએ બૂમ પાડી કે તેને વર્ષમાં ઓછામાં ઓછો એક દિવસ પૃથ્વીની સપાટી જોવાની છૂટ આપવી જોઈએ. તેથી, કારતકની 16મી તારીખે મહાબલિની વાર્ષિક મુલાકાતની ઉજવણી થાય છે.
પાંચમો અથવા છેલ્લો દિવસ ભાઈ-બીજ સાથે દિવાળીના અંતને ચિહ્નિત કરે છે, જ્યારે બહેનો તેમના ભાઈઓને ભેટોના બદલામાં તેમના દ્વારા તૈયાર ભોજન માટે ઘરે આમંત્રિત કરે છે. આ રિવાજની ઉત્પત્તિ મૃત્યુના ભગવાન યમની દંતકથામાં છે, જેમણે તેમની બહેન યમુના (નદી)ને એવી ઈચ્છા આપી હતી કે કોઈ પણ વ્યક્તિ તેની બહેનને માટે ભેટ લાવશે અને તેના કપાળ પર તિલક કરશે તો તે મૃત્યુને અવગણશે.
આજના ભૌતિકવાદી વિશ્ર્વમાં, દિવાળીના વાસ્તવિક મહત્વ વિશે કોણ વિચારે છે જે દયા, દાન અને કરૂણાથી બીજાના જીવનને પ્રકાશિત કરે છે? મોટા ભાગના લોકો માટે, દિવાળીનો અર્થ છે ફટાકડામાં મહેનતથી કમાયેલા પૈસા, વૃદ્ધ અને માંદા લોકો, અવાજ અને પ્રદૂષણ જેની સંપૂર્ણ અવગણ કરવી. કેટલાક સમુદાયોમાં, તેનો અર્થ એવો પણ થાય છે કે લાખોમાં મહેનતથી કમાયેલા પૈસાનો જુગાર રમવો, સોનું ખરીદતી વખતે ગાંડાની જેમ ખરીદી કરવી અને ઓવરબોર્ડમાં જવું. આજની દિવાળી, અમુક અંશે આજના સમાજનું તેના તમામ અતિરેક સાથે અભિવ્યક્તિ છે. દિવાળીનો ખરો સાર, રોશનીનો તહેવાર દરેક સંવેદના પ્રત્યે પ્રેમ, જ્ઞાન, કર્તવ્ય, કરુણા અને સદભાવનાનો પ્રકાશ ફેલાવવાનો છે. તેનો અર્થ એ છે કે તે પ્રકાશ દ્વારા તમારૂં હૃદય અને મન ભગવાનને સોંપવું કારણ કે પ્રકાશ એ આપણા આત્મની અંદરની સુંદર સ્વર્ગીય સ્પાર્કનું સંપૂર્ણ પ્રતીક છે જે ભગવાનનું સૂક્ષ્મ બ્રહ્માંડ છે.
તેથી, આ દિવાળીથી શરૂ કરીને, તમારા ઘરના દરવાજા પર દિવા મૂકતા પહેલા કોઈના જીવનને પ્રકાશિત કરવાનું યાદ રાખો.